menu

08 WRZ

08 WRZ

1883

8 września 1883 r., 135 lat w Suwałkach urodził się Aleksander Gwiazdowski – inżynier mechanik, profesor Uniwersytetu w Toledo w stanie Ohio i założyciel The Polish Mechanics Co.Inc., czyli Stowarzyszenia Mechaników Polskich w Ameryce. Związany z Polską Partią Socjalistyczną Gwiazdowski do Stanów Zjednoczonych wyemigrował w 1902 r. ze względu na grożące mu aresztowanie za szmuglowanie druków konspiracyjnych. Za oceanem po ukończeniu Cooper Union Institute w Nowym Jorku i Columbia University zaangażował się w pracę na rzecz Polonii. W 1906 r. powołał do istnienia Polski Instytut Ludowy w Nowym Jorku, w 1910 r. wydawany tamże miesięcznik „Myśl”, a 1915 r. zorganizował Instytut Rzemieślniczy działający przy Kolegium Związku Narodowego Polskiego w Pensylwanii. Od 1914 r. kierował Wydziałem Mechanicznym Uniwersytetu w Toledo. W 1918 r., kiedy Polska odzyskała niepodległość spośród słuchaczy tejże uczelni powołał Stowarzyszenie Mechaników Polskich w Ameryce, które niebawem rozpoczęło wydawanie organu prasowego Stowarzyszenia – pisma „Mechanik”. Stowarzyszenie, któremu udało się zgromadzić znaczny kapitał, niebawem rozpoczęło wykupywanie ziemi w ojczyźnie i uruchamiać fabryki, które miały postawić na nogi zniszczony podczas I Wojny Światowej przemysł na ziemiach polskich. Jedną z pierwszych i największych fabryk Stowarzyszenia była wytwórnia obrabiarek w Pruszkowie. Aleksander Gwiazdowski zmarł w Cleveland 26 lutego 1956 roku.

Fotografia z broszury Stanisława Sierosławskiego „Z czem przychodzi do Polski i do czego dąży Stowarzyszenie Mechaników” 1921. Źródło: Polona

1939

8 września 1939 r. do Pruszkowa wkroczyły wojska niemieckie i rozpoczęła się trwająca do 17 stycznia 1945 r. okupacja miasta. Poniższe zdjęcie ze zbiorów Szymona Kucharskiego wykonane zostało przez niemieckiego żołnierza na rogu ul. 3 Maja i Narodowej na Żbikówku 8 września 1939 r. Pruszkowiak Edward Besiński „Bohun” w wywiadzie opublikowanym w Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego wspominał:

8 września około siedemnastej (pamiętam to wszystko, nie wyuczałem się tego na pamięć) [był] zwiad niemiecki na takich motocyklach, jak ten, co jest eksponowany w Muzeum Powstania. To były BMW i DKW, motocykle z koszami. W koszach był cekaemista albo erkaemista, zależy, jaki to był karabin. Poza tym wszyscy Niemcy byli uzbrojeni w pistolety maszynowe typu MP (po niemiecku Maschinenpistolen). W każdym bądź razie wkroczyli. Ponieważ dom moich rodziców… Dwa domy były, jeden był przy ulicy Bolesława Prusa numer 42, a drugi był od ulicy Chemicznej, bo to była narożna działka, mniej więcej ośmiusetmetrowa. Niemcy wjeżdżali od strony Grodziska, Żyrardowa ulicą Bolesława Prusa, która była ulicą przelotową w kierunku do Warszawy. 

Zbiory Książnicy Pruszkowskiej