menu

100&102 – Pruszków miastem!

100&102 – Pruszków miastem!

9 listopada 1916 r. generał-gubernator Warszawy Hans von Beseler spełnił aspiracje pruszkowskich działaczy, przyznając osadzie fabrycznej Pruszków prawa miejskie. Od tej pory Pruszków miał stanowić jeden organizm miejski ze Żbikowem, Tworkami, folwarkiem Gąsin i koloniami Pohulanka i Wyględówek.

Rozporządzeniem z dnia 9 listopada 1916 r. No. I. 16655 p. Szef Administracji uznał prawa miejskie miejscowości Radzymin, Nowy Dwór i Zakroczym, oraz udzielił takowe osadom Piaseczno i Pruszków i miejscowości kuracyjnej Otwock.
Warszawa, dnia 10 grudnia 1916 r.
Naczelnik powiatu Warszawskiego
„Gazeta Powiatowa dla Powiatu Warszawskiego” nr 31, 17 XII 1916 r.

Władze niemieckie burmistrzem mianowały byłego kierownika z zakładów Tillmannsa inż. Edmunda Wargenau, a po jego dymisji, w czerwcu 1918 r., Józefa Piltza. Powołano także Radę Miejską, która do 1918 r. pełniła raczej rolę ciała doradczego przy burmistrzu, a nie w pełni samorządowej instytucji. Przyznanie praw miejskich i pozorne przekazanie władzy nad miastem było częścią szerszej kampanii, mającej ustępstwami i obietnicami większej autonomii, czy wręcz niepodległości, pozyskać przychylność Polaków dla władz niemieckich, a tym samym skłonić ich do wstąpienia w szeregi armii niemieckiej. Zdając sobie sprawę z faktu, że Rada ma jedynie fasadowy charakter, nowo powołani radni już podczas pierwszego posiedzenia, które odbyło się 21 maja 1917 r. w budynku RMO przy ul. Stalowej 20, uchwalili deklaracje, w której uznano „świeżo zaprowadzony przez władze niemieckie okupacyjne zarząd miejski za sprzeczny z istotą samorządu”. W protokole czytamy:

Do Wysokiej Tymczasowej Rady Stanu w Warszawie. Rada Miejska w Pruszkowie, rozpoczynając swoją działalność w dniu 21 maja 1917 r. składa Wysokiej Tymczasowej Radzie Stanu hołd, a zarazem przesyła deklarację, złożoną na pierwszym swojem posiedzeniu. W myśl powyższej deklaracji zanosi prośbę, aby Wysoka Tymczasowa Rada Stanu raczyła: Użyć wszelkich środków, aby zarząd miejski uczynić naprawdę samorządnym, a przede wszystkim, aby w zarządzie miejskim Rada Miejska była organem naczelnym, twórczym i kierowniczym.
Do Rady Miejskiej St. M. Warszawy. Rada Miejska w Pruszkowie, rozpoczynając działalność, przesyła Dostojnej Radzie Miejskiej St. M. Warszawy swe serdeczne pozdrowienie, upatrując w niej swą siostrzycę i godną naśladowania przewodniczkę.
Deklaracja Rady Miejskiej w Pruszkowie:
Rada Miejska w Pruszkowie uważa świeżo zaprowadzony przez władze niemieckie okupacyjne zarząd miejski za sprzeczny z istotą samorządu ponieważ:
1) rola radnych jest zredukowana do roli ciała doradczego przy burmistrzu nie z wyborów, a mianowanych przez niemieckie władze okupacyjne pomimo proklamowania niepodległości Państwa Polskiego.
2) Rada Miejska nie posiada inicjatywy i egzekutywy własnej i uchwały jej podlegają zawieszeniu przez burmistrza oraz obaleniu przez niemieckie władze okupacyjne. Wobec tego Rada Miejska uważa, że udział jej w takim zarządzie może być dla dobra społecznego bezowocny, a opinię publiczną może wprowadzić w błąd. Rada Miejska jednak będzie się usilnie starała godnie odpowiedzieć złożonemu w jej ręce zaufaniu i wykorzystać nader ograniczone jej prawa dla obrony interesów Pruszkowa i dobra Ojczyzny, w czem, jak przypuszcza, niemieckie władze okupacyjne nie będą stawiały przeszkód.

Zbiory Książnicy Pruszkowskiej

Mimo ograniczonych kompetencji już wówczas Rada Miejska zaczęła przejmować instytucje będące pod zarządem władz okupacyjnych oraz część obowiązków Rady Miejscowej Opiekuńczej – m.in. kwestię aprowizacji miasta, opiekę nad szkołami początkowymi czy zarządzanie strażą obywatelską, którą od marca 1918 r. kierował Witold Chełmiński. W dużej mierze była to zasługa osób, które w pierwszych dwóch latach jej funkcjonowania znalazły się w jej składzie. Wiele z nich doświadczenie i wysokie kompetencje w pracy administracyjnej zdobywało w zarządzanych społecznie pruszkowskich instytucjach, tj. Straż Ogniowa, Komitet Obywatelski czy Rada Miejscowa Opiekuńcza. Wśród nich znaleźli się Józef Bielawski (aptekarz), Józef Troetzer (przemysłowiec, działacz KO i RGO), Piotr Hoser (ogrodnik, działacz KO i RMO), dr Aleksander Wolfram (lekarz fabryczny), A. Hichel (przedsiębiorca budowlany), J. Augustynowicz, Karol Olędzki (rolnik, peowiak i burmistrz Pruszkowa w l. 1919-1920), Jan Rodzewicz (dyrektor szkoły im. Tadeusza Kościuszki, działacz RMO), Eliasz Rozenowicz i Baruch Głowiński (właściciele składu drewna, przedstawiciele pruszkowskiej gminy żydowskiej), J. Kurzela, p. Żarski, K. Gogolewski, P. Kukliński (działacz Stowarzyszenia Kupców Polskich, peowiak, w międzywojniu współwydawca „Echa Pruszkowskiego” i „Głosu Pruszkowa”), A. Kosiński, S. Śmiśniewicz, dr Józef Handelsman (lekarz tworkowskiej lecznicy).