W ubiegłą sobotę, 28 marca w Muzeum Dulag 121 odbyło się spotkanie z cyklu „Karty Historii”. Gościliśmy dr. Macieja Żuczkowskiego, z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie.

Tematem spotkania była sylwetka Kazimierza Pużaka – jednego z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, który 81 lat wcześniej, 28 marca 1945 r., został porwany z Pruszkowa i wywieziony do Moskwy na pokazowy Proces Szesnastu.

Rozmowę na temat biografii Pużaka rozpoczęliśmy od przeczytania fragmentu jego wspomnień dotyczących podstępnego aresztowania przez NKWD wraz z innymi liderami konspiracji – m.in. Leopoldem Okulickim oraz Janem Stanisławem Jankowskim.

Następnie cofnęliśmy się do początków jego działalności – okoliczności dołączenia do Polskiej Partii Socjalistycznej i walki z caratem w kierowanej przez Józefa Piłsudskiego PPS-Frakcji Rewolucyjnej, która skończyła się dla niego trafieniem do najcięższego rosyjskiego więzienia – Twierdzy Szlisseburskiej.

Maciej Żuczkowski opowiedział również działalności Kazimierza Pużaka w II RP – od organizacji obrony przeciwko Sowietom w trakcie wojny polsko-bolszewickiej przez stosunek do Sanacji i Przewrotu Majowego, aż po ustalenie się pozycji Pużaka jako lidera lewicowej opozycji w kraju. 

Najwięcej miejsca dr Żuczkowski – specjalista od działalności ruchu socjalistycznego w okresie okupacji niemieckiej – poświęcił jednak roli Pużaka budowaniu Polskiego Państwa Podziemnego – tworzeniu przez niego konspiracyjnych komórek organizacji Wolność Równość Niepodległość, która stała się ważną częścią Armii Krajowej i okupacyjnego życia politycznego.

Goście spotkania mieli okazję dowiedzieć się o tym, dlaczego Pużak miał negatywny stosunek do współpracy rządu w Londynie z ZSRR oraz w jakich okolicznościach został przewodniczącym Rady Jedności Narodowej – podziemnego substytutu polskiego parlamentu. Wiele miejsca poświęciliśmy stosunkowi Pużaka do powstania warszawskiego, które poparł mimo braku nadziei na powodzenie zrywu.

Na koniec omówiliśmy przyczyny aresztowania Pużaka przez NKWD i znaczenie Procesu Szesnastu dla umacniania radzieckiej kontroli nad Polską. Dyskutowaliśmy także o późniejszym uwięzieniu go przez nowe władze Polski, będące elementem niszczenia lewicy niepodległościowej przez komunistów i śmierci Pużaka w więzieniu w Rawiczu.

W rozmowie aktywny udział brała publiczność, która zadawała pytania związane zarówno z biografią bohatera spotkania, jak i tragicznymi dziejami naszego kraju. Mówiliśmy też o pracy badacza IPN, poszukiwaniu źródeł i teoriach spiskowych związanych z prześladowaniem liderów podziemia przez stalinowskie władze.

Dziękujemy dr. Żuczkowskiemu za pełną wiedzy opowieść, a gościom spotkania za dociekliwość i ciekawe pytania!