Serdecznie zapraszamy na otwarcie wystawy #StolenMemory 20 sierpnia o godz. 15.00. Podczas otwarcia wystawy będziemy gościć Panią Barbarę Piotrowską – byłą więzień obozu przejściowego Dulag 121 i KL Ravensbrück i Panią Ewelina Karpińska-Morek – koordynator kampanii #StolenMemory.

Polsko-ukraińską wystawę #StolenMemory zrealizowaną przez Arolsen Archives – Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich będzie można oglądać do 29 września 2026 r. w Muzeum Dulag 121.

Ekspozycja prezentuje historie ofiar obozów koncentracyjnych i przedmioty zabrane im w chwili zatrzymania i zachęca do włączenia się w poszukiwania rodzin, którym dziś zwracane są te ostatnie pamiątki po bliskich.

Federalne Ministerstwo Spraw Zagranicznych po raz kolejny dofinansowuje projekt #StolenMemory na terenie Polski i Ukrainy. Partnerem wystawy w Polsce jest Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, a w Ukrainie – NGO Tolerspace Kyiv.

Wśród zachowanych przedmiotów są obrączki ślubne, zegarki, długopisy czy portfele ze zdjęciami. #StolenMemory to kampania, której celem jest zwrot zachowanych z czasu II wojny światowej depozytów. Od czasu rozpoczęcia kampanii w 2016 r. odnaleziono już 1100 rodzin na całym świecie, w tym 400 w Polsce. Rok 2026 jest rokiem jubileuszowym #StolenMemory.

Arolsen Archives otrzymały w 2024 roku Nagrodę BohaterON w kategorii „Instytucja” za kampanie poszukiwania rodzin – #StolenMemory oraz „Powstanie Warszawskie. Nieznane hiSTOrie”. Wyróżnienia te są przyznawane w imieniu Powstańców i zostały objęte Patronatem Honorowym Prezydenta RP.

Cel wystawy: zwrócenie uwagi i pozyskanie wsparcia w poszukiwaniach

Zdjęcia przedmiotów prezentowane na wystawie zostały oznaczone kategoriami „poszukiwani” oraz „odnalezieni”. Pamiątki te stają się punktem wyjścia do odtworzenia historii ofiar nazistowskich prześladowań i przywracania pamięci o ich tragicznych losach.

Pragniemy zwrócić uwagę, iż wśród więźniów obozów koncentracyjnych, których historie zostały przedstawione na wystawie znalazły się osoby, które były więźniami obozu Dulag 121.

W pierwszym przypadku chodzi o pamiątki, których jeszcze nie udało się zwrócić rodzinom. To jednocześnie apel o przyłączenie się do poszukiwań, ponieważ w Arolsen Archives wciąż znajduje się blisko 2000 rzeczy czekających na zwrot. Wśród nich jest kilkaset przedmiotów należących do osób pochodzących z Polski i 70 z Ukrainy.

Druga kategoria odnosi się do przedmiotów osobistych, które już zostały zwrócone. Dzięki niej poznajemy głębiej nie tylko historie osób prześladowanych, ale również to, w jaki sposób udało się po wielu latach od zakończenia II wojny światowej odnaleźć bliskich ofiar i zwrócić im zrabowane pamiątki.

Wojna

Wystawa miała w 2024 roku dotrzeć do miast na terenie zachodniej Ukrainy, skąd pochodziło wielu prawowitych właścicieli pamiątek. Wybuch wojny uniemożliwił jednak realizację tego planu. W 2026 roku udało się przygotować kolejne wystawy #StolenMemory – ekspozycje w formie plakatowej odwiedzą 11 ukraińskich miast od Lwowa przez Kijów aż po Dniepr.

„Historię najlepiej poznawać przez pryzmat ludzkich losów – nie tylko przez daty i pojedyncze fakty. Wtedy widać, jak wielkie zniszczenie sieją wojna, nienawiść i propaganda. Gdy projektowaliśmy wystawę, wydawało się, że mówimy o czymś, co już się nie powtórzy. Niestety temat wojennych prześladowań wrócił i jesteśmy świadkami wojny, w której Rosja uzurpuje sobie prawo do niszczenia ludzi, pozbawiania Ukraińców tożsamości, godności, odzierania z tego, co osiągnęli jako państwo i społeczeństwo. Tocząca się w Ukrainie pełnoskalowa wojna stała się niezwykle tragicznym kontekstem ekspozycji. Nie mówimy już tylko o przeszłości, ale o tym, co dzieje się tu i teraz, za wschodnią granicą Polski– podkreśla Anna Meier-Osiński, Outreach Manager Arolsen Archives, inicjatorka kampanii #StolenMemory.

Program towarzyszący

Wystawie towarzyszą seminaria internetowe, kampania w mediach społecznościowych oraz międzynarodowe projekty edukacyjne. W ramach kooperacji „#StolenMemory jako polsko-niemiecki projekt edukacyjny” z Polsko-Niemiecką Współpracą Młodzieży i przy jej wsparciu finansowym Arolsen Archives od 2019 roku organizują międzynarodowe spotkania młodzieży. W seminariach w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu uczestniczą uczniowie z Niemiec, Polski i Ukrainy.

Towarzysząca wystawie strona internetowa stolenmemory.org/pl oferuje ciekawe spojrzenie: krótkie, animowane filmy z uzupełniającymi je historiami multimedialnymi opowiadają o poszczególnych formach prześladowań. Materiały te zostały opracowane z myślą o młodzieży i w czerwcu 2021 r. otrzymały nagrodę Grimme Online Award w kategorii „Wiedza i edukacja”.  Na stronie internetowej dostępne są również do bezpłatnego pobrania obszerne materiały edukacyjne, które mogą być wykorzystane przez szkoły i instytucje w kontekście wystawy objazdowej lub całkowicie niezależnie od ekspozycji. Zachęcamy do realizowania z nami projektów edukacyjnych.

Współpraca i trasa

Wojna nie przerwała współpracy w Europie, ale ją wzmocniła. Konieczne było bowiem znalezienie polskich i ukraińskich partnerów, dzięki którym realizacja poszczególnych odcinków trasy wystawy objazdowej będzie możliwa. Ekspozycja dociera między innymi do miejsc położonych w pobliżu polsko-ukraińskiej granicy, miast, w których schronienie znalazło wielu uchodźców, a także miejsc pamięci.

Wszystkie terminy i miejsca można znaleźć na stronie internetowej stolenmemory.org/pl, dostępnej zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim.

Partnerem wystawy w Polsce jest Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, a w Ukrainie -NGO Tolerspace Kyiv.

Nasze kontenery ekspozycyjne odwiedzają miasta w Polsce, Niemczech i Francji. Wystawa objazdowa i program towarzyszący w Polsce sa wspierane przez ministerstwa spraw zagranicznych Niemiec i USA.

Wstęp wolny.